AI Act voor de Financiële Sector

AI Act impact op financiële dienstverlening

De financiële sector is een van de meest gereguleerde sectoren onder de AI Act. Banken, verzekeraars, kredietverstrekkers, fintechs en beleggingsinstellingen gebruiken AI voor beslissingen die directe financiële gevolgen hebben voor consumenten.

Annex III categorie 5: Essentiële diensten

De AI Act noemt expliciet in Annex III categorie 5:

"AI-systemen die bedoeld zijn om te worden gebruikt voor: (b) evaluatie van de kredietwaardigheid van natuurlijke personen (c) vaststelling van premies en prijzen voor levens- en ziekteverzekeringen"

Beslisregel

Als je AI inzet voor beslissingen over krediet, verzekeringspremies of risico-inschatting van individuen, dan is dit vrijwel zeker hoog-risico. Als je AI gebruikt voor puur operationele taken zonder impact op consumenten (bijv. fraudedetectie op transactieniveau), dan kan het lager risico zijn.

Hoog-risico toepassingen in finance

Verplichtingen voor financiële instellingen

1. Transparantie naar consumenten (Art. 50)

• Uitlegbaarheid: Consumenten moeten begrijpen waarom een beslissing is genomen
• Informatieplicht: Meld dat AI wordt gebruikt voor besluitvorming
• Recht op uitleg: Bij afwijzing moet de consument een begrijpelijke uitleg krijgen

Praktijkvoorbeeld

Een bank wijst een hypotheekaanvraag af op basis van een AI-kredietmodel. De bank moet de aanvrager uitleggen welke factoren hebben bijgedragen aan de afwijzing, en biedt de mogelijkheid tot menselijke herbeoordeling.

2. Anti-discriminatie waarborgen

• Bias-analyse: Test modellen op discriminatie (leeftijd, geslacht, etniciteit)
• Documentatie: Leg vast hoe bias wordt voorkomen
• Monitoring: Continue monitoring op ongewenste patronen

3. Menselijk toezicht

• Geen volautomatisch: Negatieve beslissingen vereisen menselijke validatie
• Escalatieprocedure: Consumenten kunnen menselijke beoordeling aanvragen
• Training: Medewerkers begrijpen de werking en beperkingen van AI

Compliance stappenplan

Stap 1: Inventariseer AI-gebruik

Breng in kaart welke AI-systemen worden gebruikt:

• Kredietscoring modellen
• Acceptatiemodellen voor verzekeringen
• Robo-advisors
• Fraudedetectie systemen
• KYC/AML screening tools

Stap 2: Classificeer per systeem

Per AI-systeem:

• Valt het onder de AI Act definitie?
• Welke risico-categorie?
• Wie is provider, wie is deployer?

Template: Finance AI-inventarisatie

## AI Systeem Inventarisatie Financieel

| Systeem | Doel | Impact op consument | Provider | Risico | Deadline |
|---------|------|---------------------|----------|--------|----------|
| [NAAM] | [DOEL] | [HOOG/MEDIUM/LAAG] | [BEDRIJF] | [H/M/L] | [DATUM] |

Stap 3: Implementeer uitlegbaarheid

• Documenteer de beslisfactoren van elk model
• Ontwikkel consumentenvriendelijke uitleg-templates
• Train klantenservice in het uitleggen van AI-beslissingen

Stap 4: Registreer in EU database

Hoog-risico systemen moeten worden geregistreerd:

• Systeembeschrijving
• Gebruiksdoel
• Conformiteitsinformatie

Samenwerking met toezichthouders

AFM en DNB

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB) zijn betrokken bij toezicht op AI in de financiële sector. Verwacht:

• Afstemming met bestaande richtlijnen (DORA, MiFID II)
• Gezamenlijk toezicht op AI-compliance
• Specifieke guidance voor de sector

Checklist finance AI-compliance

• AI-systemen geïnventariseerd
• Risico-classificatie per systeem
• Bias-analyse uitgevoerd
• Uitlegbaarheid geïmplementeerd
• Menselijk toezicht gewaarborgd
• Consumenten geïnformeerd
• Klacht/bezwaarprocedure beschikbaar
• Provider-compliance geverifieerd
• EU database registratie (indien van toepassing)
• Medewerkers getraind

Bronnen

• AI Act Annex III categorie 5
• AI Act Artikel 50 - Transparantieverplichtingen
• AFM - Artificial Intelligence
• DNB - Toezicht op AI

Changelog:

• 12 januari 2026 - Eerste publicatie